‘We waren duvelstoejagers’ – Interview met Martin Stam

Martin Stam, een van de co-founders van Eropaf!, stopt met zijn bestuurstaak. Voor de nieuwsbrief van Eropaf! blikt hij terug op dertien jaar advies en activisme. ‘Het is ons niet goed gelukt om de voortrekkersrol van Eropaf! te verzilveren.’

‘Samen met Marc Räkers, Carolien de Jong en Jos van der Lans hebben we in 2007 Eropaf! opgericht.

‘Het begon allemaal met de ‘Vliegende Hollander’. Dat was een club die op het allerlaatste moment ingreep om huisuitzettingen op grond van schulden tegen te gaan. Het effect van deze activistische aanpak was dat reguliere maatschappelijk werkers weleens zeiden: wat zij doen, dat kunnen wij niet. Zij waren meer gewend om binnen de lijntjes te kleuren.’

Outreachend sociaal werk

‘Vanuit deze houding is vervolgens Eropaf! opgericht, met als doel om het outreachend sociaal werk in de praktijk te brengen. We waren duvelstoejagers. Medewerkers van Eropaf! lieten zich niet ringeloren door de maatschappelijke kaders.’

‘We richtten ons op mensen die door de maatschappij werden uitgesloten, zoals bijvoorbeeld de ‘zorgwekkende zorgmijders’, mensen waar de systeemwereld geen raad mee wist. We probeerden ons meer aan te sluiten bij de belevingswereld van die mensen. En vervolgens zochten we vanuit die belevingswereld een antwoord op de problemen waar die mensen mee geconfronteerd werden.’

Wind in de zeilen

‘Op zeker moment kreeg Eropaf! de wind in de zeilen. Het ministerie van WVC noemde in 2010 Eropaf! zelfs als een van de voorbeelden van ‘Welzijn Nieuwe Stijl’. Toen moest de welzijnssector wel iets met outreachend werken. Maar niet voor lang.’

‘In 2015, toen gemeenten het in sociale domein meer voor het zeggen kregen en de outreachende principes van Eropaf! konden oppakken (integraal, meer nabij en samen met mensen die aan de zijlijn staan), gebeurde dat niet. Toen ging het ook met Eropaf! een beetje mis. Eropaf! moest de switch maken van actiegroep naar uitvoeringsorganisatie. Het is ons toen niet goed gelukt om de voortrekkersrol van Eropaf! te verzilveren. Eropaf! bleef netwerkbijeenkomsten en congressen organiseren, waardoor de landelijke naamsbekendheid en goede reputatie behouden bleef. Ook werden er wel trainingen gegeven en onderzoeken gedaan, maar het lukte Eropaf! niet haar toonaangevende reputatie om te zetten in grotere opdrachten voor outreachend onderzoek, advies, training en voordoen in de praktijk.

Bedrijfsvoering

Dat had ook met de eigen bedrijfsvoering te maken. Het kostte veel tijd om de boekhouding en de beleidscyclus (besluitvorming vanuit een schakeling tussen begroting, jaarrekening en beleidsvorming) te professionaliseren. Daardoor kreeg het inhoudelijke aspect, het activistische denken, minder aandacht. Het bleef, zeg maar, hangen tussen een actiegroepsmodel en een bedrijfsmodel. Ik was daar niet zo gelukkig mee.’

 ‘Ik mis ook de aandacht voor de structurele oorzaak van misstanden. Als actiegroep lukte het Eropaf! vanuit de frontlinie met politieke oplossingen te komen voor problemen rond schulden en huisvesting. Van daaruit zochten we naar betere afspraken, vastgelegd in convenanten, met woningcorporaties, welzijnsinstellingen en gemeenten. Die rol in de machtsvorming en in de politieke beïnvloeding van aandacht en middelen is door de ontwikkeling die Eropaf! sinds 2015 doormaakte, naar de achtergrond geschoven.

Nadruk op de uitvoering

‘Van de drie bestaande stromen: onderzoek, communicatie en uitvoering is toen de nadruk komen te liggen op de uitvoering, in de vorm van bewindvoering. Mijn ambitie ligt meer bij die twee andere poten. Want met bewindvoering zit je volgens mij te veel gevangen in de regelstructuur van de systeemwereld. Terwijl we ons vroeger niks aantrokken van hoe dat bureaucratische model in elkaar stak. We wilden niet naar die pijpen dansen. We steldenons daarbuiten op. Die houding is een beetje verdwenen.’

‘Die bewindvoering van Eropaf! is wel een groeidiamant gebleken. De kring van bewindvoerders onder de vlag van Eropaf! groeit gestaag, en zo ook hun klantenkring. Maar ik vraag me af: het geeft werk, maar geeft het ook politieke beweging? Dat er ook nog wat gedaan wordt aan de oorzaken van de schuldhulpproblematiek. Dat vind ik te weinig uit de verf komen. En daardoor werd het voor mij tijd om weg te gaan.’

Commoning

‘We hebben in dertien jaar veel voor elkaar gekregen. Op dit moment houd ik me bezig met nieuwe ontwikkelingen op sociaal gebied, zoals commoning. Commons maken maatschappelijke rijkdom (in plaats van privébezit of bureaucratische output). Ze nemen schaarse goederen, diensten en andere ‘rijkdommen’ (resources) uit handen van markt- en staatspartijen. Van sommige commons moet je lid worden (die zijn exclusief en institutioneel, zoals broodfondsen, energiecoöperaties en tuiniercoöperaties). Er zijn er ook die vrij toegankelijk zijn, zoals technische repair cafés. Ook zijn er commons die zich richten op mensen die maatschappelijk in de kou staan en zorgbehoevend zijn. Ze brengen hen tot elkaar, tot opleidingen, tot werk en tot andere krachtbronnen. Commons geven mensen een zetje om andere verbindingen met elkaar aan te gaan dan formele, zoals die van klant, consument, functionaris. In het verlengde daarvan houd ik me ook bezig met ervaringsdeskundigheid. Ik verveel me niet.’

‘Het kan best zijn dat ik in de toekomst weer meewerk aan projecten van Eropaf!. Het zou ook vreemd zijn als ik helemaal afstand zou nemen van iets waar ik me dertien jaar lang voor heb ingezet. Er is dus heus nog voldoende verbinding.’

Volg ons:
© Stichting Eropaf! 2017